Startpagina  > Nederlands > Welkom op Sint-Andries

De devotie tot St.-Elooi te Antwerpen

Eloy: patron van de Merovingische munters Eligius (Eloy) wordt geboren rond 590 in Chaptelat, 15 km ten noorden van Limoges (Limousin) in een gegoede, christelijke boerenfamilie. Zijn naam van het Latijn 'eligere' betekent de uitverkorene. Reeds jong wordt hij door zijn vader naar Lyon gezonden als leerling bij de koninklijke Munt. Hij brengt het tot edelsmid. Bovendien verwerft hij een reputatie van eerlijkheid wanneer hij de opdracht krijgt om voor de Merovingische koning Clotarius II een troon te vervaardigen. Hij maakt twee exemplaren uit de ter beschikking gestelde hoeveelheid goud en sjoemelt niet volgens de gebruiken van de toenmalige smeden die goudverlies toeschreven aan bijvijlen en smelten! Zo wordt hij raadgever, muntmeester en schatbewaarder van de koning, later zelfs minister van diens opvolger Dagobert I. De patroon van de munters Elooi is een godvruchtig man die ook spiritueel 'bezig is' terwijl hij zijn werk doet. Als raadsman van de koning wordt hij rond 636 op verzoeningsmissie gestuurd naar Bretagne. Daar leert hij de Ierse kloosterregel van St.-Columbanus kennen en besluit om - aan het hof - een meer religieus leven te leiden. Tevens staat hij bekend als een groot weldoener. Als muntslager van de koning komt hij in Marseille, waar hij grote groepen slaven van verschillende herkomst vrijkoopt. Christelijke geloofsverkondiger en eerste historische figuur van Antwerpen Na de dood van koning Dagobert I verkiest Elooi priester te worden. Hij is vaak onderweg, en sticht kloosters o.a. de abdij van Solignac. Op 52-jarige leeftijd wordt hij in 641 tot bisschop van Noyon-Doornik gekozen. In die hoedanigheid onderneemt hij missiereizen naar Vlaanderen. Zo komt hij ook eenmalig te Antwerpen, omstreeks 645. Volgens een 16de-eeuws chronijkje kwam hij vanuit Burcht en Zwijndrecht aan het ongelovig volk daar over het water maar drie dagen prediken omdat het zijn bisdom niet was. De enige historische bron, de Vita Eligii (begin 8ste eeuw) luidt: 'Hij werkte veel in Vlaanderen, met grote ijver streed hij te Antwerpen en hij bekeerde de Zeeuwen die in vele dwalingen waren vervallen'. Elooi overlijdt te Noyon op 1 december 660 (of 654?) na zijn nakende dood te hebben voorspeld. Hij wordt begraven in de kathedraal. Zijn feestdag valt op 1 december. De iconografie van St.-Elooi

als patroon van de (edel-)smeden: aambeeld, in de hand een hamer met daarop een schitterend klein kroontje.

als bisschop: bisschoppelijk gewaad met mijter, kromstaf, borstkruis.

De faam van Elooi is niet te danken aan martelaarschap, heroïsche acties of wonderlijke verhalen. Hij belichaamt vakmanschap, eerlijkheid, sociale rechtvaardigheid, eerlijke verdeling van goederen en sociale aandacht voor de minstbedeelden. Hoeft het te verwonderen dat tal van organisaties en instellingen in onze steden en gemeenten zich spiritueel wilden verbinden met deze merkwaardige man? Naast parochies die de eerste missionering ter plaatse in de herinnering willen bewaren, zijn het vooral de beroepsorganisaties die met edelmetaal werken, die zich graag onder zijn bescherming plaatsten. Voor goudsmeden, juweliers en muntslagers is Elooi een patroonheilige in de meest strikte zin. Elooi is als deugdzaam vakman, als edelsmid en muntslager, een ware modelfiguur. Alle andere beroepen die zich van hamer en smidsoven bedienen maken hem tot hun patroonheilige. Van smeden, hoefsmeden en ketelmakers tot kanonniers en juweliers, haast alle metaalbewerkers worden in zijn naam verenigd. Minder bekend is dat hij tevens patroonheilige is van de begrafenisondernemers omwille van een verhaal waarin Elooi zich tijdens een pestepidemie inzet voor de overleden zieken. Vandaar ook broederschappen van 'Sint-Elooi teghen de Peste'. Zijn verering te Antwerpen komt pas veel later na zijn missiebezoek op gang. In de 9de-10de eeuw wordt hij de voornaamste van de vier patroonheiligen van de nieuwe burchtkerk. Door een schenking van belangrijke relieken staat dit bedehuis bekend als 'St.-Walburgis'. Toch blijven de parochiale processie en kermis 'Loykens ommeganck' en 'Loykens kermis' heten. De blikvanger is een beeld van St.-Elooi, door de magistraat meegedragen. Relieken van St.-Elooi komen er echter nooit te Antwerpen. De munters van wie het eerste alsook het tweede atelier zich nabij deze kerk bevond, weten dit Sint-Eligiusaltaar als hun gilde-altaar aan te wenden. De zilversmeden en de juweliers verkrijgen dan weer een St.-Elooi-altaar in de St.-Pauluskerk van de dominicanen. De Zilversmidgang lag in de buurt, in de Lange Koepoortstraat. Achteraan, in het ambachtshuis 'den Zilverpand', hielden zij hun vergaderingen. En in de Zilversmidstraat woonden in de 13de eeuw de edelsmeden. De smeden richten ter ere van St.-Elooi een altaar op in de hoofdkerk van O.-L.-Vrouw. Op het schilderij stelt Ambrosius Francken hem voor predikend te Antwerpen, vanop de preekstoel in de St.-Walburgiskerk, waar hij van oudsher als patroon geëerd werd. Dit anachronisme is mogelijk te wijten aan de overlevering die beweert dat Elooi effectief op die plek zijn missioneringsactie ondernomen had. Boven het altaar prijkte nog een beeld van de patroonheilige van de hand van Hendrik Verbruggen. Omdat Elooi zijn bisdom slechts even verlaten heeft voor een driedaags verblijf te Antwerpen, hoeft het niet te verwonderen dat u in het huidige bisdom Antwerpen geen enkel bedehuis aantreft dat zijn naam draagt, behalve in de stad Antwerpen. Pas in de 19de eeuw werd een parochiekerk exclusief aan Elooi toegewijd. Door de sterke stadsuitbreiding zag de eeuwenoude St.-Willibrordusparochie haar populatie gestaag toenemen, zodat opsplitsing van de parochie zich meermaals opdrong. Zo kwam in de 19de-eeuwse stadsgordel, in de Seefhoek, een nieuwe parochie tot stand. De naam van St.-Eligius beheerst er een hele straat: kerk, parochiehuis en hogeschool. De Broederschap van St.-Elooi In Antwerpen werd op 10 februari 1860 in de St.-Pauluskerk de broederschap van Sint-Eligius heropgericht , onderschreven door Mgr. Engelbert Sterckx, kardinaal-aartsbisschop van Mechelen en aldus bisschop over Antwerpen. Alle vaklieden waarvan Elooi de patroonheilige is, waren welkom. De oprichting werd gevierd met een driedaagse op 25, 26 en 27 juni 1860 en stond in het teken van dankbaarheid, betrouwen en standvastigheid. Dankbaarheid voor Eligius' verkondiging van het christelijke geloof, betrouwen in de bescherming tegen de pest en cholera, en standvastigheid in het ware geloof. Elooi heeft een boodschap gebracht en een erfenis nagelaten. Die boodschap van sociale rechtvaardigheid, eerlijke verdeling van goederen en sociale aandacht voor de minstbedeelden, blijft zeker ook zijn vakmannen aanspreken. De statuten bepaalden de aanstelling van Dienende Meesters, de Prefect, de Hoofdman, penningmeester en schrijver. Tijden evolueren, nieuwe gedachten doen hun intrede, pest en cholera zijn gelukkig uit onze leefwereld gebannen en geestelijke bestuursleden werden opgevolgd door leken. Daarom heeft de broederschap in Antwerpen haar statuten meermaals aangepast - soms grondig, onder meer in 1995. Ze wordt nu geleid door veertig Dienende Meesters die de gedragslijn van Sint-Elooi uitdragen. Zij put haar energie uit het verleden en leert hoe het heden en de toekomst moeten worden uitgebouwd. En of het gaat om metaalbewerkers, zelfstandigen, bedrijfsleiders, leraars, bedienden, middenstanders, rijkswachters, boerenY iedere beroepsgroep heeft haar vertegenwoordigers in de Raad van Dienende Meesters of Raad van Bestuur. Allen willen op hun eigen terrein de herinnering aan Sint-Elooi levend houden en zijn principes over eerlijkheid, stielvaardigheid en sociale rechtvaardigheid in de praktijk omzetten. De broederschap houdt zich niet bezig met spectaculaire acties, wél houdt zij haar inspirerende patroonheilige graag in eer in feestelijke liturgische en andere vieringen.

Rond 1 december organiseert zij een luisterrijke Sint-Elooiplechtigheid voor telkens een duizendtal belangstellenden, doorgaans in de Antwerpse St.-Pauluskerk.

Zij is medestichter van de in 1990 opgerichte Europese Confederatie van Sint-Elooibroederschappen (afgekort EURELOY) en is aanwezig op landelijke- en plaatselijke manifestaties.

Samen met zo vele broederschappen in binnen- en buitenland actief deelnemen aan het maatschappelijke en morele welzijn van de gemeenschap is de wezenlijke doelstelling. Steeds de Evangelische waarden en sociale rechtvaardigheid voorop zetten en stimuleren behoort tot het engagement van de Dienende Meester in de Antwerpse Sint-Elooibroederschap. Paul Meulendijks, hoofdman



Laatste wijziging op 30/10/2004 door Claire Baisier .