Geschiedenis

Geschiedenis

Het Leikwartier ten zuiden van de Antwerpse Spaanse omwalling wordt in de 16^de eeuw ontworpen door de ambitieuze bouwondernemer Gilbert Van Schoonbeke (1519-1556) die ook andere nieuwe wijken in de stad realiseert. Het Leikwartier groeit uit tot een hovenkwartier met lusthoven van de rijke Antwerpse burgerij. Tot het midden van de 17^de eeuw ressorteert de wijk onder de Sint-Jorisparochie, die binnen de wallen ligt.

In 1659 tekent de bisschop van Antwerpen, Ambrosius Capello, de stichtingsakte van de nieuwe zelfstandige Sint-Laurentiusparochie.
Het is de oudste, volwaardige parochie die in Antwerpen wordt opgericht buiten de Spaanse omwalling.

Oorspronkelijk strekt de parochie zich uit over het grondgebied van de huidige federatie Antwerpen-Zuid, die nu zeven parochies omvat: de Heilige Geest, Sint-Jan de Doper, Sint-Laurentius, Sint-Michiel en Petrus, Sint-Bernardus, Sint-Catharina en Christus Koning.

De huidige kerk is reeds het vierde kerkgebouw. De eerste twee parochiekerken waren gelegen op wat nu de Fransenplaats is; de derde en de vierde kerk daarentegen liggen op de huidige plaats: de hoek van de Van Schoonbekestraat en de Markgravelei.

Een eerste bescheiden kerkgebouw (met kerkhof), gelegen waar nu de Fransenplaats is, wordt reeds in 1671 vergroot. Amper 100 jaar later wordt ze afgebroken. Een tweede, grotere kerk komt in 1777 op dezelfde plaats. Onder het Frans Bewind wordt kerk en inboedel openbaar verkocht. In 1814 laat de Franse generaal Carnot ze samen met het grootste deel van het Leikwartier met de grond gelijk maken om het geschut op de stadsomwalling vrij spel te geven bij de verdediging van de stad.

Onder het Hollands Bewind, ontwerpt stadsbouwmeester Pierre Bruno Bourla (Parijs 1783 - Antwerpen 1866) in 1824-‘25 een nieuwe kerk in neoclassicistische stijl. Deze 3^de kerk, gelegen op de plaats van de huidige kerk, is perfect oostwest georiënteerd en staat diagonaal op het perceel. De pastorie, in dezelfde stijl, is het enige woonhuis van Bourla dat vandaag nog bewaard is. Rond de kerk ligt een kerkhof waar hij ook begraven wordt. In 1892 verbouwt men de kerk van Bourla: de sierlijke voorgevel verdwijnt om plaats te maken voor een nieuwe met twee imposante westtorens. Amper 40 jaar later wordt ook deze kerk gesloopt.

Architect Jef Huygh (1885-1946) ontwerpt in 1927-‘29 de huidige, vierde kerk: een ‘monumentale parochiekerk met crypte’. Ze wordt in 1934 voltooid, maar de toren is pas afgewerkt in 1939. Ze staat nu op de rooilijn van de 2 straten en is bijgevolg georiënteerd naar het zuidoosten. De architect vindt zijn ideeëngoed bij de religieusmystieke kunstkring ‘de Pelgrim’. In de architectuur komt dit tot uiting door de zoektocht naar een evenwicht tussen techniek en vorm, waarbij het geestelijke in de vorm herkenbaar wordt.

De patroonheilige: Laurentius

In 257, onder keizer en christenvervolger Valerianus wordt Laurentius door Paus Sixtus tot diaken benoemd. Laurentius was verantwoordelijk voor het beheer van de gelden van de kerk en voor het uitdelen van de inkomsten onder de armen. Volgens de legende wou de keizer de rijkdommen van de kerk aanslaan. Laurentius antwoordde dat hij hem de rijkdommen van de kerk zou tonen. Daarop verzamelde hij de armen, zieken en kreupelen, dit tot woede van de keizer. Prompt werd hij aangehouden en gemarteld. Hij werd naakt op een rooster gebonden en verbrand.

Deze legende verklaart de keuze van Laurentius tot patroonheilige van de kerk: het 17^de-eeuwse Antwerpen wordt immers overheerst door de Spanjaarden en moet een grote Spaanse troepenmacht dulden in de nabije citadel. De aanwezigheid van soldaten die vuurwapens gebruiken ligt dan ook aan de basis voor de keuze van de beschermheilige: Laurentius werd immers op het vuur geroosterd.

Laurentius wordt sinds de Middeleeuwen afgebeeld als een jonge man, als diaken met dalmatiek, als martelaar met een rooster en vuur, en een palm (cf. het glasraam ontworpen door J. Collette in 1957)

Zijn afbeelding komt vanzelfsprekend op meerdere plaatsen in de kerk voor. Buiten de kerk, naast het portaal in de Van Schoonbekestraat, staat het grootse beeld van de patroonheilige ‘Sint-Laurentius-met-de-rooster’, een werk van Lode Vleeschouwers (1900-1964).

Marc Dehaese