De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen, een openbaring.

De man die het kruis draagt
(Jan Fabre)

Kathedraal Antwerpen - De man die het kruis draagt, Jan Fabre, 2014 (UA)

Dankzij een mecenas die het in langdurig bruikleen gaf is de kathedraal sinds november 2015 opnieuw een thuis voor een hedendaags kunstwerk. De man die het kruis draagt is een levensgroot beeld in gepolijst brons door de bekende multidisciplinaire kunstenaar Jan Fabre uit Antwerpen. Hij drukt zijn stempel op de hedendaagse kunst door een beeldtaal te gebruiken die ofwel doordrongen is van surrealisme in een animistisch universum of intens ingetogen, bijna dromerig zoals bij De man die de wolken meet hoog op het dak van de Singel. Ook hier, in de stilte van een kathedraal, weerspiegelt het gelaat van de kunstenaar die in volle concentratie naar het kruis staart en het vooralsnog weet te balanceren, als het ware een mystiek moment. De bezoeker voelt dat er in het stilstaan toch iets intens aan het gebeuren is en wordt uitgenodigd zich achter de man te scharen. In deze kerkruimte word je als bezoeker geconfronteerd met het religieuze, met het transcendente. Elke mens komt in zijn of haar leven voor vragen te staan naar dat wat hem of haar overstijgt en de vraag die het beeld stelt is: kun je hiervoor een evenwicht vinden in je leven?

In plaats van enkel antwoorden te bieden, wil de Kerk allereerst de ruimte bieden voor de levensvragen van de mens. Misschien is het dan ook geen toeval dat de vrome Thomas More zijn zoektocht naar Utopia (1516) niet in de toenmalige beurs van Antwerpen, maar uitgerekend in deze kerk laat aanvangen. Al is het voor de actuele mens minder vanzelfsprekend om dat verre ideaal in het geloof te zoeken, toch wil de Kerk de hunker naar dat streven bij elke mens blijven aanwakkeren. Pastoor Bart Paepen, initiatiefnemer van deze opstelling hier, zegt daarover: ‘Kijk goed naar dit concrete beeld: een man draagt een enorm houten kruis op zijn rechterhand. Hij is geen profeet of apostel, geen martelaar of heilige. Hij is iemand die in de kathedraal doet waartoe wij elke bezoeker, ongeacht zijn achtergrond of overtuiging, willen uitnodigen. Neem zelf het kruis eens vast, teken van Gods liefde voor alle mensen, teken van het engagement dat Hij van zijn volgelingen vraagt. Neem het kruis op en balanceer het. Mogelijk slaag je er niet in om het rechtop te houden. Misschien is het te zwaar of te moeilijk. Misschien moet je later nog eens proberen. Mogelijk vind je het maar niets, dan mag je het laten vallen. Wie weet lukt het en voelt het juist aan. Dan zou het wel eens kunnen dat je richting en zin in het leven hebt gevonden.’

De (verdere) weg van het geloof valt in deze kathedraal sinds kort ook af te lezen van het liturgisch meubilair, te beginnen bij de preekstoel, nu eerder symbool voor het aanhoren van Gods woord. Wie het Woord opneemt, kan daarop antwoord geven door bij de tegenoverliggende doopvont het geloof aan te nemen, zoals volwassenen doen in de paaswake. Het altaar nodigt je dan uit voor de ontmoeting met de levende Christus, centraal in elke eucharistieviering. De wandeling, die startte met een vraag over het kruis, krijgt dan langs deze weg een antwoord in het triomfkruis dat tussen altaar en koepel zweeft. Hierop toont de man die het kruis ten einde toe gedragen heeft, de weg naar de Goddelijke ontmoeting (gesuggereerd door Maria’s tenhemelopneming hoog in de koepel).

Hoe dan ook, door het beeld van Fabre hier te plaatsen, is men erin geslaagd om sinds lange tijd opnieuw een eigentijds kunstwerk in het interieur te plaatsen. Net als de eerste bouwers van deze kerk hadden voorzien, vindt de bezoeker die vandaag binnenstapt een kunstwerk waarin hij zichzelf kan herkennen, zich daardoor welkom voelt, en zich bezint, waardoor de kathedraal haar eeuwenoude rol met verve voortzet.