De Antwerpse Sint-Andrieskerk, een openbaring.

Hoe een monument
de geschiedenis volgt…

  ALGEMENE GESCHIEDENIS DATUM GESCHIEDENIS van de ST.-ANDRIESKERK
R

O

M

E

geboorte van Jezus te Betlehem 4 v.C.
Jezus gekruisigd te Jeruzalem 33
de apostelen verspreiden Jezus’ boodschap
marteldood van Andreas te Patras 66
Christenvervolgingen
edict Milaan: godsdienstvrijheid christenen 313
M
I
D
D
E
L
E
E
U
W
E
N
missionering van de Nederlanden 7de eeuw eerste parochiekerkje in Antwerpen, toegewijd aan Sint-Pieter en Paul
(nabij huidige Sint-Michielskaai)
inval van de Noormannen na 837 Vernieuwd kerkje toegewijd aan Sint-Michiel

1124

O.-L.-Vrouwekapel wordt de (enige) parochiekerk
St.-Michielskerkje wordt abdijkerk van de norbertijnen
1470 Munt gevestigd aan Oever – Muntstraat
privilegies voor vreemde kooplui:
begin ‘gouden eeuw’ te Antwerpen
1488
N

I

E

U

W

E

 

T

IJ

D

Christoffel Columbus in Amerika 1492
ca.1512 Vestiging Augustijnen aan de Boeksteeg-Augustijnenstraat
1514 aanvang bouw kloosterkerk
Martin Luther afficheert zijn stellingen in Wittenberg 1517 Antwerpse augustijnen studeren in Wittenberg
1521 toren O.-L.-Vrouwekerk voltooid, begin ‘nieuwe werck’
11/10/1522 uitdrijving Augustijnen, sluiting kerk en klooster
01/07/1523 2 augustijnen terechtgesteld op brandstapel in Brussel
1523 Paus Adrianus VI keurt oprichting parochie goed
29/05/1529 oprichting Sint-Andriesparochie
06/06/1529 inwijding kerk, hoofdaltaar en kerkhof
1530 wijding acht zij-altaren
Concilie van Trente 1545-1563
1555 bouw dwarsbeuken (en zijbeuken?)
1557 Filips II woont de mis bij
oprichting bisdom Antwerpen 1559 toren voltooid; klokken, beiaard,
1559 Preekstoel (Filip Terrewin) geschonken door de Fuggers
Beeldenstorm 1566 vernieling van het interieur
1567 Kerk opnieuw gewijd
Calvinistisch bestuur in Antwerpen 1577-1585
1578 Opdeling door scheidingswand:
‘gezuiverd’ schip voor de calvinisten;
dwarsbeuk blijft voor de katholieken
Katholieke eredienst ‘opgeschort’ 1581 Uitdrijving katholieken; afbraak dwarsbeuk en koor
Farnese herovert Antwerpen voor het wettige gezag van Spanje 11/09/1585  Heringewijd voor de katholieke eredienst
1593 gift van Filips II voor het nieuwe hoofdaltaar
1599 Marteling Sint-Andreas (Otto Van Veen)
1601 Triptiek muntersaltaar (Maarten de Vos)
1603 Calvarie Heilig Kruisaltaar (Frans I Francken)
1611, 1614 doopsel eerste kinderen Rubens: Clara en Albert
1620 Epitaaf van de hofdames van Mary Stuart
Na 1658 Epitaafbeeld voor Peter Saboth (†1658) (Artus I Quellinus)
1659-1661 welving middenbeuk
1661-1663 bouw dwarsbeuk
1663-1664 Bouw koor en verplaatsing hoofdaltaar naar het koor
1664-1665 Heilig Kruisaltaar (Cornelis Van Mildert)
1666-1683 bouw Venerabelkapel
1667 Heilige Engelbewaarder (Erasmus II Quellinus)
1671-1672 tuin Heilig-Kruisaltaar (Jan en Jan-Antoni Van den Cruyce)
1673-1674 Sint-Anna-altaar (Jan Van den Cruyce)
1678-1683 bouw Mariakapel
1679 e.v. Venerabelaltaar (Lodewijk Willemsens ?)
1685-1686 overwelving dwarsbeuk
1687 Laatste Avondmaal Venerabelaltaar (P. IJskens)
1689 Oprichting Broederschap Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand en Victorie
Ca. 1691 Ontwerptekeningen hoofdaltaar (Hendrik Frans Verbruggen)
1720 Tuin Sint-Anna-altaar (Michiel I Van der Voort)
30/05/1755 instorting van de toren op de zuidbeuk
1756-1763 bouw barokke toren (Engelbert Baets)
1761 Bouw sacristie (huidige sacristie-annexen)
1765-1769 uitbreiding koor en hoogkoor
huwelijk prinses van Salm-Salm 1769 blauwe mantel beeld Onze-Lieve-Vrouw Bijstand en Victorie
1773-1776 Lambriseringen en biechtstoelen zuidbeuk (Willem Roefs, Michel Ignatius D’Heur)
1782-1785 Lambriseringen en biechtstoelen noordbeuk (Willem Roefs)
Jozef II van Oostenrijk:
verbod begravingen in kerken en steden
1784 begraafplaats op het Kiel voor de Sint-Andriesparochie
voortaan nog enkel gedenkmonumenten in de kerk
Afschaffing Corpus van de Munters van Brabant 16/11/1786 Opheffing Sint-Eligiusaltaar van de Munters
M

O

D

E

R

N

E

 

T

IJ

D

Franse Revolutie 1789
Zuidelijke Nederlanden bezet door Frankrijk 1794 Verkoop kerkzilver voor oorlogsbelasting
Zuidelijke Nederlanden geannexeerd door Frankrijk 1795
antikatholieke wetgeving toegepast 28/09/1797 Nationalisatie en sluiting van de kerken
1798 Sint-Pietersbeeld (Artus I Quellinus) en munterstriptiek (Maarten De Vos) aangeslagen voor de École Centrale
05/08/1798 Heropening kerk voor eredienst dankzij beëdigd priester Jan-Michiel Timmermans
1799 Opsluiting en ontsnapping pastoor Alexander Van der Stallen
concordaat Pius VII – Napoleon Bonaparte 1801
afschaffing bisdom Antwerpen 06/08/1802 Kerk weer officieel ter beschikking voor de eredienst
1802 Schenking relieken 36 Heiligen (uit Pieter Potabdij)
02/05/1803 Pastoor Van der Stalle weer in functie
1803 terugkeer Sint-Pietersbeeld
1805-1809 plaatsing hoofdaltaar uit Sint-Bernardusabdij Hemiksem
03/12/1812 Doopsel hendrik Conscience
Nederlands bewind 1814
1821-1825 barokke preekstoel (Jan-Frans Van Geel en Jan-Baptist Van Hool)
1828-1829 Classicistisch barok doksaal
onafhankelijkheid van België 1830
beschieting St.-Andrieskwartier 07/10/1830 toren geraakt door bombardement
Hollandse bezetting Zuidkasteel 1830-1832 toren Belgische uitkijkpost onder meer voor koning Leopold I
1838 zilveren schoot Mariabeeld (Jan Verschuylen)
1845 reliekschrijn 36 Heiligen (Jan Verschuylen)
1845-1857 Kruisweg (12 schilders)
1851-1852 bouw pastorie (Paul Stoop)
1855 Eerste neogotische glasraam (Jan-Frans Pluys)
1863 Praalmantel Mariabeeld (atelier Remigius Orban)
1863 bovenramen middenbeuk met balkon
1866 Sacristie (J. Van Hall)
1863-1892 neogotische glasramen (Capronnier, Dobbelaere, de Béthune, Stalins-Janssens, De Craene)
ontploffing Corvillain kruitfabriek 26/09/1889 Glasramen noordbeuk en Mariakapel verbrijzeld
1870-1874 bouw zondagsschool Augustijnenstraat (L. Baeckelmans)
Eerste Wereldoorlog 1914-1918
1920 glasraam zuiddwarsbeuk Sint-Andreas (G. Barry)
1929 400-jarig jubileum: orgel elektrisch, torenconcert
reliekschrijn Scheepje van Amalfi (Jos Junes)
1938 beschermd als monument

Eerste Wereldoorlog

1914-‘18
1920
1929
1938
glasraam Zuidwarsbeuk ‘St.-Andreas’ (Barry)
400-jarig jubileum: orgel elektrisch, torenconcert
reliekschrijn ‘Scheepje van Amalfi’ (J. Junes)
geklasseerd als beschermd monument
Tweede Wereldoorlog 1940-1945
inslag V-bom op de Vrijdagmarkt 02/01/1945 glasramen noordzijde verbrijzeld
heroprichting Bisdom Antwerpen 1961 sloop houten torenlantaarn
1963-1966 glasramen noordzijde, zuidbeuk, hoogkoor  (Jan Huet)
1968-1973 Restauratie toren en heropbouw torenlantaarn
1970-1975 restauratie interieur
1983 Instorting sacristie Mariakapel
2001 Mariakleed (Ann Demeulemeester)
2001 reconstructie muntersaltaar
2002
2007
bouw (Jan Frateur)
en opening schatkamer
2003
2004
herplaatsing Kruisweg,
restauratie Vagevuur
2003-2006 Verbouwing kelder en winterkapel tot ontmoetingszalen
2012 Wat is Waarheid? (Alain Senez)