8e NACHT VAN DE KERKEN
Antwerpen

Eenmaal per jaar openen de Antwerpse kerken
de deuren voor een nocturne.

Dit jaar voor

‘VERBORGEN SCHATTEN’

ZATERDAG 10 AUGUSTUS 2019

18.00 u. – 23.00 u. *

Schatten achter de schermen.
Schatten uit de sacristiekast.
Twintig schatten van kerken.

Een voorproefje

Kerken zijn niet weg te denken uit onze cultuur. Zij vormen een baken in het Vlaamse landschap en in de geschiedenis van wijk, dorp en stad. Hun eeuwenlange geschiedenis getuigt van de tientallen generaties gelovigen die aan de inrichting van hun gebedshuizen telkens met eigen smaak en accenten gestalte gaven.
Door de wijzigende geloofsbeleving geraken meer dan eens bepaalde voorwerpen in onbruik en belanden als spreekwoordelijke schatten op zolder. Zelfs de moderne, getrouwe gelovige is er vaak niet langer mee vertrouwd.
Daarnaast is er ook veel gerei dat enkel voor specifieke feestelijke gelegenheden uit de kast komt. Maar omdat het feestgedruis in de kerken heel wat stiller is geworden, is menige kerkkast aan een heuse opkuisbeurt toe.

De twintig kerken die deelnemen aan deze achtste editie van de Nacht van de Kerken in Antwerpen diepen daarom ‘Verborgen schatten’ op. Maar denk toch niet te gauw dat je in elke kerk dezelfde soort schatten gaat ontdekken. Daar staat hun groot onderling verschil garant voor. Ze verschillen in ouderdom en stijl, in bouwverhaal en inrichting.

De beeldtaal is evenmin vanzelfsprekend, zelfs niet voor de gelovige. Overal valt dan ook wel iets te (her)ontdekken. In die zin hoeven de verborgen schatten niet zozeer uit de spreekwoordelijke kast te komen of van zolder gehaald te worden. Integendeel.
Zo zie je nu het kerkgebouw met zijn torens (meestal) in voltooide staat, maar denk nu niet dat de bouw ervan altijd van een leien dakje liep. Soms werd het geduld van de bouwheren vele tientallen, soms meer dan honderd jaren op de proef gesteld. En wie heeft er enig besef  van de verdwenen kerken die voorafgingen aan de huidige? Ja, eeuwen geschiedenis die voorgoed aan het oog onttrokken zijn en bijgevolg voor het grote publiek verborgen blijven. En ken je de betekenis van de toren? Wat eens vanzelfsprekend was, lijkt nu ongekend … en onbemind.
En al sta je in bewondering voor de pracht van kleurrijke glasramen, vaak ontgaat je hun symboliek.
Je geniet van de kerkzang, de poëtische Marialiederen of het aloude Gregoriaans, maar hoezeer blijft de ware zin van tekst en muziek niet verborgen?

De kunstvoorwerpen openbaren iets van die spirituele schat, denk b.v. aan de inhoud van het tabernakel. Tijd dus om je tijdens deze Nacht van de kerken te laten bekoren door de religieuze kunstvoorwerpen die in de eredienst gebruikt worden: de cibories en monstransen die vaak veilig opgeborgen worden. Tijd ook om je te laten onderdompelen in oude muziek of om kennis te maken met de geschiedenis van een of andere kerk. Tijd ook om vormen van geloofsbeleving te ontdekken, de verloren gewoonten en riten. Tijd tenslotte om in contact te komen met de cultuurschatten van de liturgie en de spiritualiteit die je als gewone toerist niet echt kan beleven.

Ook de lokalen achter de schermen zijn, met hun grote en kleine geheimpjes, vaak de moeite waard. De pastorie, de kerkmeesterskamer, de sacristie, zijn dikwijls ingericht met mooi eikenhouten meubilair, enorme kasten waar het liturgisch textiel of gerei opgeborgen wordt. En vergeten we niet de oude doopkapellen die sinds het Vaticaans concilie in de jaren 1960 al te vaak omgevormd werden tot ordinaire opslagruimten, maar nog herkenbaar zijn dankzij een ‘vergeten’ schilderij of een verborgen glasraam.

Maar een kerk is meer dan een bewaarplaats. In de eerste plaats is het een sacrale ruimte die de evangelische boodschap uitstraalt. Misschien de meest verborgen schat in onze kerken tijdens de toeristische openingstijden is de Godsontmoeting waar het in de Kerk allemaal om te doen is. Daarom wil deze Nacht ook de mensen die dit geloof sinds mensenheugenis uitdragen, centraal stellen, zij die de Kerk ter plaatse vorm hebben gegeven: de parochies met hun bonte waaier van groeperingen zoals ziekenzorg, broederschappen, gilden, kloostergemeenschappen of ook andere christelijke geloofsgemeenschappen die de kerk mee gebruiken.

De Nacht van de Antwerpse kerken is ook een uitgelezen kans om te getuigen van wat ons, christenen, bezielt, zoals verhaald in de parabel van de verborgen schat (Mt. 13:44-46): “Het Rijk der hemelen gelijkt op een schat, verborgen in een akker”. En wie hem vindt, maakt alles te gelde om die akker te kunnen kopen.
Ook de gelovigen moeten daar regelmatig aan herinnerd worden, zoals in de donderpreken van pastoors en paters. Ze zijn misschien niet meer van deze tijd maar ze zitten bij de oudsten onder ons zeker nog in het geheugen geprent. In de Sint-Joriskerk gaan ze vanavond ook deze uitdaging aan.

Programma van de 20 deelnemende kerken (klikken om het programma te lezen)

Centrum
   O.-L.-Vrouwekathedraal   Geen schatten óp zolder maar ónder de zolder.
en Linker Oever   St.-Anna-ten-Drieën (L.O.)   Van bedevaartsoord tot ECO-kerk en fietskerk.
    St.-Carolus Borromeus   Schilderijwissel, sacristie en stukken uit de kantkamer.
    St.-Paulus   Voor en achter de schermen.
Universiteitswijk   St.-Jacob   Van de ‘Entrée des Dames’ naar het Trouwkoortje.
    St.-Annakapel
(‘Keizerskapel’)
  Muzikale pareltjes in een intiem kader.
    St.-Catharina (Begijnhof)   Muziek uit de glorietijd van de begijnen.
Vierde wijk en Zuid   St.-Andries   Van het oude kerkhof naar het Sint-AndriesMuseum.
    St.-Joris   Van donderpreek tot stiltetuin.
    St.-Michiel en Petrus   Een neoromaanse parel op het Zuid.
    St.-Walburgis **   Een gedurfde stijl in een ‘verborgen’ kerk. 
Tentoonstellingswijk   Kristus Koning *   “Vlaamse Kunst” uit het Interbellum.
                   en Leikwartier   St.-Laurentius   Feestdag van de patroonheilige Sint-Laurentius.
Zurenborg en Berchem   St.-Norbertus – Zurenborg   Een verrassend helder neogotisch interieur.
    St.-Willibrordus – Berchem   Duizend jaar geschiedenis.
Antwerpen-Noord   St.-Willibrordus   Een neogotische parel met top-barok in huis.
    Heilig Hart van Jezus   Dé onbekende parel.
Merksem   St.-Franciscus van Assisi *   De levende kerk.
Ekeren   St.-Lambertus *   ‘Verborgen’ schatten uit Wilmarsdonk.
    St.-Laurentius   De Laurentiuskerken van Wilmarsdonk en van Schoonbroek.

*Deze kerken openen om 19.00 u.
**Sint-Walburgiskerk opent om 20.30 u.

Toegang gratis. Iedereen van harte welkom. Gidsen ter plaatse.

De ‘Nacht van de Kerken’ wordt georganiseerd door vzw Toerismepastoraal Antwerpen (TOPA)
Wenst u op de hoogte te blijven van onze activiteiten of meer informatie? Mail ons: info@topa.be
Raadpleeg ook de andere rubrieken in deze meertalige website met uitgebreide cultuurhistorische informatie over de Antwerpse kerken.