6de NACHT VAN DE KERKEN in Antwerpen
zaterdag 12 augustus 2017 van 19 tot 23 u.

SINT-CATHARINAKERK

Begijnhof

Cluster Universiteitswijk

Organist en componist Willem Ceuleers bespeelt tijdens de Nacht van de Kerken zowel het Geurtsorgel van de Sint-Catharinakerk in het Begijnhof als het Walckerorgel van de Protestantse Brabantse Olijfberg en het Kerkhoforgel van de Sint-Franciscuskerk (Ossenmarkt). Hij brengt deze avond eigen werk, speciaal gecomponeerd voor deze gelegenheid, telkens afgestemd op de eigenheid van elk specifieke orgel.

Andrée Snauwaert, pianiste en leerling orgel bij Annelies Focquaert aan de Mago brengt op het Geurtsorgel orgelcomposities van o.a. Nicolas Lebègue, J.S. Bach en Johann Caspar Fischer en klavierwerken van J.S Bach. Het Forceville-orgel uit 1690 van de vroegere Begijnhofkerk is verloren gegaan in de Franse Revolutionaire periode. In 1820 plaatst men in de dan herbouwde kerk een nieuw orgel waarvan de bouwer onbekend is. Bij de ombouw ervan in 1881/1882 wijzigt de Antwerpse firma ‘Manufacture d’Orgues pour églises et Harmoniums Vve Geurts & Cie. Anvers’ (opvolger van Hendrik Geurts) de dispositie. Orgelbouwer De Munck uit Sint-Niklaas restaureerde het instrument vijf jaar geleden. Het heeft één klavier met aangehangen pedaal en mechanische toets- en registertractuur. De twee kassen zijn van de hand van Kockerols, een heeft niet-sprekende pijpen.

Het Spinetti Consort met Jef Van Boven, traverso, Begoña Manuel y Keenoy, viool, Hilde van Hoijweghen, barokcello en Jef De Becker, spinet en kistorgel, brengt o.a. triosonates van G.PH. Telemann, J.D. Heinichen en A. Corelli. Het Consort dat 10 jaar geleden ontstond,  concerteerde al vaak in België, Frankrijk, Spanje en Duitsland. Het is gespecialiseerd in barokmuziek uit de 18de eeuw.  Het spinet is een kopie naar Johan Heinrich Silbermann, gebouwd door Jef De Becker. Het kistorgel is een ontwerp van Peter Hoogerheide en gebouwd door Jef Van Boven (2016).

Programma

19.00 u.: Willem Ceuleers opent de avond in de Sint-Catherinakerk met zijn ‘Geurtscompositie’ (tot ongeveer 19.30 u.).

Vervolgens wisselen het Spinetti Consort dat naast het spinet ook een kistorgel gebruikt, en Andrée Snauwaert op orgel elkaar af; telkens een programma van 25 à 30 minuten tot het eind van de avond.

Tussendoor geeft Jef van Boven uitleg over zijn kistorgel.

Doorlopend: informatie over het Geurtsorgel.

meer informatie over de Sint-Catharinakerk op deze pagina binnen de TOPA-website

 

Praktisch

Adres: Rodestraat 39, A.-2000 é

TreinNMBS Antwerpen Centraal (op loopafstand 1km)
Tram De Lijn 11, 12, 24 (Rooseveltplaats)
Bus 1, 13 (Rooseveltplaats); 17, 30, 34 (Rodestraat)
Fietsstation VELO-Antwerpen Velo 054 Ossenmarkt

 

Het Geurtsorgel van de Sint-Catharinakerk (Begijnhof) (1820/1881)

In 1686 bestellen de begijnen, onder impuls van pastoor Michaël Dierckx uit Herentals (1683-1690) een orgel bij Jean-Baptiste Forceville.. Tijdens het Frans Revolutionair bewind wordt de kerk afgebroken en de inboedel openbaar verkocht. Het orgel gaat verloren. Wanneer de begijnen terugkeren rond 1810, wordt de kerk herbouwd en kopen ze een nieuw orgel waarvan de bouwer niet bekend is.

Bij de grondige restauratie van de kerk in 1881 worden de oksalen in de zijkoren afgebroken en vervangen door het huidige oksaal achteraan in de kerk en wordt het orgel getransformeerd door Hendrik Geurts. Vermits Hendrik Geurts in dat jaar overlijdt zet zijn weduwe, bijgestaan door de meestergast, de orgelbouw verder onder de firmanaam “Manufacture d’Orgues pour Eglises et Harmoniums. Vve Geurts & Cie. Anvers”.

Kockerols bouwt de twee orgelkasten op het doksaal.

Samenstelling van het orgel:

  • éénklavierinstrument met aangehangen pedaal en mechanische toets- en registertractuur;
  • de speeltafel bevindt zich op de zijkant van de orgelkast, waarin ook de windlade, de tractuur en het pijpwerk zijn ondergebracht;
  • uniek is dat er zich bovenaan in de orgelkast nog een positief bevindt dat aanvankelijk ingeschakeld kon worden, mogelijk door een hendel aan het pedaal;
  • de pijpen in het front van een van beide kasten hebben slechts een visuele functie, “tuyaux chanoines”. (de oorsprong van deze term zou teruggaan tot de kanunniken in het koor die vaak niet konden zingen, maar dit overlieten aan de koorknapen).

Jammer genoeg werd de mechaniek van het bovenwerk afgekoppeld (naar verluidt: botweg doorgesneden!) waardoor 3 registers niet meer werken (Voix céleste, Salicional, Eoline). Bouwer Geurts zou 2 registers uit het voormalige orgel hebben overgenomen, een roerfluit (fluit 4 of flûte à cheminée) in flesvorm en de bourdon 8. Volgens specialisten zouden deze pijpen van de hand zijn van orgelbouwer Theodoor Smet of Forceville. Geurts zou ook de blaasbalg hebben herbruikt.

De orgelkast toont enige gelijkenis met deze van de Keizerskapel. Dit orgel werd gebouwd in 1864 door Hendrik Mondt-Groenewoud, die zijn orgelatelier heeft verkocht aan Hendrik Geurts in 1868.

Orgelmaker Etienne De Munck uit Sint-Niklaas heeft het orgel een vijftal jaren geleden bespeelbaar gemaakt.

Een artikel in het tijdschrift ‘Orgelkunst’ uit 2006 leert ons dat het Hendrik Geurtsorgel quasi uniek is in zijn soort. Alle andere Geurtsorgels waarover nog documentatie bestaat zijn van de hand van Jules Geurts (zoon van Hendrik) en de stijlverschillen met zijn vader blijken zeer groot. Het orgel heeft een belangrijke historische waarde.

(Bron Sint-Catharinakerk en TOPA vzw)

Technische gegevens

Manuaal I 6
Manuaal II 3
Pedaal 0
Totaal aantal stemmen 9
Manuaalomvang C-f”’
Pedaalomvang C-c°
Toetstractuur Mechanisch
Registertractuur Mechanisch
Windlade(n) Sleeplade

Dispositie
Manuaal I:
Montre 8′ (gedeeld), Fluit 8′, Bourdon 8′, Viola di Gamba 8′, Flûte à Cheminée 8′, Dolce 4′, Tremolo.
Manuaal II: Salicional 8′, Voix Celeste 8′, Eoline 4′. Pedaal: Geen eigen registers.
Koppelingen: Pedaalkoppel.

(bron technische gegevens: orgbase.nl; inv.nr. 2045226; 2015)