7de NACHT VAN DE KERKEN in Antwerpen
zaterdag 11 augustus 2018 van 19 tot 23 u.

SINT-ANNAKAPEL

Keizerskapel

Cluster Universiteitswijk

Deze historische kapel in de Keizerstraat, in de volksmond dan ook ‘Keizerskapel’ genoemd, wordt in 1512 gebouwd als ambachtskapel van de droogscheerders. In de 17de eeuw kent de kapel een ware bloei wanneer de Sint-Willibrordusparochie er tijdelijk onderkomen vindt. In die periode wordt de gotische kapel verfraaid met een barok portaal en met barokke meubelen, het altaar, de preekstoel (Peeter II Verbrugghen), de biechtstoelen, de communiebank. Ook de marmeren vloer en de prachtige monstrans (Corbion, 1653) dateren uit die periode.

Na de sluiting tijdens het Frans Bewind is de kapel de eerste kerk in Antwerpen die weer voor de katholieke eredienst geopend wordt. In de 19de eeuw wordt ze privébezit en ontsnapt ze een paar maal aan de slopershamer. Nadien functioneert ze als kloosterkapel van de Missionarissen van Afrika (de Witte Paters), die in de havenstad Antwerpen een vertrekbasis hebben voor hun missies overzee. Einde 19de eeuw worden er pareltjes van glasramen (L. Pluys en E. Steyaert) toegevoegd, die het leven van de jeugdige Maria weergeven.

Het fijne interieurschilderij uit 1710 van Alexander Casteels dat zich in de kapel bevindt is een prima insteek om samen met de plaatselijke gidsen deze barokke gebedsruimte te ontdekken.

De rondleidingen worden afgewisseld met orgelmuziek op het Willem Hendrik Mondt-Groenewoudorgel gebouwd in 1864. Het orgel ‘met hare vlammekes’ en de zangtribune bevinden zich buiten de oorspronkelijke kapel. Om die uit te breiden voor zang en muziek heeft men de aanpalende gang die naar het godshuis van de droogscheerders achter de kapel leidde, overwelfd voor een bovenbouw die bij de kapel aansluit en mooi afgesloten is met een balustrade.

De jonge organist Balder Dendievel (° 2002), die vorig jaar nog de eerste prijs behaalde op de Orgelwedstrijd van de Vlaamse Orgeldagen Bornem 2017 brengt werk uit het barokke repertoire. Componisten als Frescobaldi, Sweelinck en J. S. Bach liggen hem nauw aan het hart.

TIP: op wandelafstand liggen de Protestantse Brabantse Olijfberg en de Sint-Catharinakerk in het pittoreske begijnhof. Ook hier zijn rondleidingen voorzien afgewisseld met concertjes.  

Programma
Doorlopend van 19.00 u. tot 23.00 u

  • Rondleidingen begeleid door plaatselijke gidsen focussen op de barokke invulling van de kapel.
  • Orgelmuziek door Balder Dendievel op het Willem Hendrik Mondt-Groenewoudorgel.
  • Vrij bezoek aan de kapel.

meer informatie over de Sint-Annakapel op deze pagina binnen de TOPA-website

Praktisch
Adres: Keizerstraat 21, A.-2000
TreinNMBS
Antwerpen Centraal + tram 11, 12, 24 (Melkmarkt)
Tram De Lijn 7 (Keizerstraat), 11, 12, 24 (Sint-Jacob),
Fietsstation VELO-Antwerpen velo 28 Keizerstraat

Binnenzicht van de Sint-Annakapel,
Alexander II Casteels, 1710

Dankzij dit schilderij kan met zich een uitstekend beeld vormen van het interieur van de kapel in 1710 met de preekstoel, de biechtstoel, de communiebank, het hoofdaltaar, de offertoog, allerhande meubilair, beeldhouwwerken.

Op dit tafereel herkent men tevens een aantal schilderijen, waarvan de meeste ondertussen verdwenen zijn. Duidelijk herkenbaar is het hoofdaltaar met de ‘Hemelvaart van Maria’ van Abraham Matthyssen. Het schilderijtje lijkt in die zin een waar kunstkabinet.

Bron: Keizerskapel Antwerpen, Jean-Pierre De Bruyn-Maurice Meul, 1994

Alexander Casteels  (Antwerpen, voor 1665 – na 1716)

Over de architectuurschilder Alexander Casteels zijn bijna geen gegevens bekend, behalve dat hij lid  was van een familie van talrijke kunstenaars. Geboorte- en sterfdatum  ontbreken en zijn werkperiode wordt gesitueerd tussen 1687, jaar waarin hij lid werd van de Antwerpse Sint-Lucasgilde, en 1716, datum van zijn laatste gedateerde werk. Voor zover geweten had hij slechts één leerling in 1695-1696. De weinige werken van zijn hand, vijf in totaal, alle in waterverf op papier, zijn niet van een zeer grote schilderkunstige kwaliteit maar wel interessant als document. Ze leunen door hun naïviteit veeleer aan bij de volkskunst dan bij de schone kunsten. Slechts twee werken zijn gedateerd. Het eerste is een 1710 gedateerd interieurzicht van de kleine gotische Sint-Annakapel in de Keizerstraat, het tweede stelt het interieur van de Sint-Jacobskerk voor in 1716. Verder wordt in het Museum Vleeshuis een aquarel bewaard met het interieur van de eerste kapel van het jezuïetencollege in het Huis van Liere in de Prinsstraat. Op de tribune van de Sint-Carolus Borromeuskerk hangt een niet-gedateerd interieurzicht van de kerk zonder figuren. Casteels heeft ook het interieur van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal weergegeven, maar het materiaal, de afmetingen en de huidige locatie van het stuk zijn onbekend.

Bron: De documentaire waarde van de kerkinterieurs van de Antwerpse school in de Spaanse tijd (1585-1713), Claire Baisier, 2008