6de NACHT VAN DE KERKEN in Antwerpen
zaterdag 12 augustus 2017 van 19 tot 23 u.

SINT-ANDRIESKERK

Cluster 4de wijk

DRIEMAAL ANDERS

Elke periode in de muziekgeschiedenis is gebonden aan een eigen stijl, notatie en instrumentarium. De composities weerspiegelen kenmerken van de tijd. De componist hield niet alleen rekening met de wensen van de opdrachtgever, maar schreef ook naar de noden van de periode. De typische klankkleur van een instrument dat voorhanden was, kon de creatie van een werk zeker beïnvloeden. Zo had men bijvoorbeeld in de Middeleeuwen een portatief of clavyssimbalum (voorlopers van het huidige orgel en klavecimbel) en in de 19de eeuw een groot symfonisch orgel, piano en harmonium.

“Waarom past een bepaalde compositie bij een bepaald soort instrument? Waarom kan je de grote orgelwerken van Bach, Franck, Widor… niet op het kabinetorgel spelen? Waarom kan men geen symfonische muziek op een barokorgel spelen? Waarom wordt de muziek van de 15de, 16de eeuw best op een instrument uit deze periode gespeeld? Waarom klinkt dat beter?”

De twee titularis-organisten van de kerk, Iris Eysemans en Peter Possemiers stellen de instrumenten voor: een Johannusorgel (ter vervanging van het groot orgel), een kabinetorgel en een harmonium.

Elk instrument heeft een specifieke klankkleur met eigen mogelijkheden en beperkingen. Via enkele uiteenlopende composities en de nodige achtergrondinfo willen onze organisten de verschillen en de overeenkomsten laten ervaren tussen het instrument en de gekozen compositie. Een compositie kan volkomen anders klinken afhankelijk van het instrument. Er kunnen soms technische bezwaren zijn voor het uitvoeren van een werk op een bepaald instrument, maar ook de gewaarwording van het timbre en de gevoelswaarde kan geheel veranderen.

Programma

19.30 u. en 21.30 u.: (telkens ongeveer 45 min) uitvoering door en bespreking van verschillende muzikale werken met aandacht voor de typische kenmerken van elk van de drie instrumenten qua stijl en klankkleur. Ook de meer technische kenmerken komen aan bod.

Doorlopend: ‘Het verhaal van het grote orgel’ via teksten (zie ook kunstboek Sint-Andrieskerk) en fotomateriaal en eventueel een toelichting door R. Mannaerts.

meer informatie over de Sint-Andrieskerk op deze pagina binnen de TOPA-website

Praktisch

Adres: Waaistraat, A.-2000;      é Sint-Andriesstraat

Trein   → NMBS Antwerpen Centraal + premetro 3, 5, 9, 15 (Linkeroever)
Tram   → De Lijn 3, 5, 9, 15 (premetro Groenplaats), 4 (Sint-Andries), 7 (Oudaan)
Bus 22, 181/182/183/184 (Sint-Andries); 30, 34 (Sint-Jansvliet)
Fietsstation → VELO-Antwerpen Velo 66 Modemuseum – 70 Sint-Andries

Het Van Peteghemorgel van de Sint-Andrieskerk (1791)

De orgelgeschiedenis van de Sint-Andrieskerk in Antwerpen is niet rooskleurig. Nadat door het instorten van de toren van de kerk in 1755 het oude orgel van Blasius Bremser uit 1674 werd vernield, besloot men in 1778 een nieuw orgel te laten bouwen door Johannes Tits. Het orgel werd afgekeurd. De aankoop van een tweedehands orgel ging ook niet door.

Eerst in 1791 kreeg Aegidius van Peteghem opdracht een nieuw orgel te plaatsen. Dit instrument werd snel voltooid en goedgekeurd. In 1793 plaatste Van Peteghem nog een Bombarde. Het orgel is goed blijven functioneren tot 1928 wanneer de firma Geurts een ingrijpende verbouwing uitvoerde. De tractuur werd elektropneumatisch gemaakt. De kwaliteit van het werk was echter slecht. Sinds enkele tientallen jaren staat het orgel onbespeelbaar in de kerk. In 2016 is de Clarinette van Geurts verwijderd en geplaatst in het orgel van de Sint-Michielskerk.

Technische gegevens

Groot Orgel 12
Positief 7
Reciet 13
Pedaal 5
Totaal aantal stemmen 37
Manuaalomvang C-g”’
Pedaalomvang C-f’
Toetstractuur Electro-pneumatisch
Registertractuur Electro-pneumatisch
Windlade(n) Kegellade

Dispositie
Groot Orgel: Bourdon 16′, Montre 8′, Flûte Harmonique 8′, Bourdon 8′, Viol de Gambe 8′, Prestant 4′, Nazard 3′, Cornet 5 rangs, Fourniture 3 rangs, Bombarde 16′, Trompette Harmonique 8′, Clairon 4′.
Positief: Flûte 8′, Bourdon Harmonique 8′, Flûte 4′, Quinte 3′, Flageolet 2′, Clarinet 8′ – in 2016 verwijderd, Voix Humaine 8′, Tremolo.
Reciet: Bourdon 16′, Bourdon 8′, Salicional 8′, Voix Celeste 8′, Violine 4′, Flûte Octaviante 4′, Nasard 3′, Doublette 2′, Tierce 1 3/5′, Cornet 4 rangs, Euphone 8′, Basson Hautbois 8′, Trompet 8′, Tremolo.
Pedaal: Contrebass 16′, Soubasse 16′, Quinte 12′, Basse 8′, Bombarde 16′.
Koppelingen: Diverse koppelingen.
Speelhulpen: 1 vrije combinatie, 4 vaste combinaties (p – mf – f – tutti), Tongwerken Groot Orgel en Pedaal, Tongwerken Reciet.

(bron technische gegevens: orgbase.nl; inv.nr.2005206; gegevens 2016)

 

Het koororgel gebouwd door Bert De Vijlder (1985)

Technische gegevens

Manuaal 5
Totaal aantal stemmen 5
Manuaalomvang C-f”’
Toetstractuur Mechanisch
Registertractuur Mechanisch
Windlade(n) Sleeplade

Dispositie
Manuaal: Bourdon 8′, Prestant 4′, Fluit 4′, Octaaf 2′, Sesquialter II sterk.                           Foto Piet Bron

(bron: orgbase.nl; inv.nr. 2005718; gegevens 2008)

foto KIK-IRPA
foto Piet Bron