7de NACHT VAN DE KERKEN in Antwerpen
zaterdag 11 augustus 2018 van 19 tot 23 u.

SINT-ANDRIESKERK

Cluster 4de wijk

Een barokke mis: een belévenis

In de jaren 1960, na het Vaticaans Concilie, verliest het rijke Roomse leven al zijn pluimen, en dat laat zich ook gevoelen bij de hardhandige restauratie van de Sint-Andrieskerk in de jaren 1970-’75. Het rijke decorum wordt geweerd en de heiligendevotie verdwijnt haast volledig uit het zicht. Toch willen we in Sint-Andries zeker op de liturgische hoogdagen dat feestelijke karakter graag nieuw leven inblazen door het aanwenden van een ‘barokke’ stijl met Schwung. Het meest in het oog springend is de schare misdienaars, in zwarte of helrode togen, en de stijlvolle, (échte) barokke misgewaden. Voor harmonie in de ganse kerkruimte zorgt de liturgische kleur van het moment die overal opduikt, gaande van de bloemen aan het altaar tot reuzenbanieren die tot aan het plafond reiken. En voor spirituele muziek kunnen we beroep doen op enkele getrouwe organisten. Het orkest bestaat soms enkel uit kinderen die heel eenvoudig met belletjes vrolijke volksliederen begeleiden, … maar het hart wordt geraakt; als dát geen ‘barok’ is! Een ‘Hemelse dimensie’ wordt voelbaar benaderd; esthetiek en liturgie gaan hand in hand. Enkele heiligen kregen opnieuw hun plaats van weleer, net zoals de musicerende engelen die in de wachtzaal zaten in het vooruitzicht van de restauratie van het orgel. Ook de Kruisweg die schijnbaar niet meer paste in het plaatje van de golden sixties, is terug op zijn plaats als een aanzet tot een hedendaagse bezinning.

De uitgesproken barokke zin voor decoratie laat zich ook zien in de aanpak van kazuifels met zwaar borduurwerk, in kleur of in gouddraad. Bepaalde voordien het gotische model uit het Noorden (lang en warm) de kazuifelmode, dan geeft in de baroktijd het zuiderse Italië de toon aan, ook inzake textiel, en komt zo het meer zomers type in zwang: korter (van stof), de schouders nauwelijks bedekt, en met uitgespaarde zones om de armen te bewegen (voor o.m. bij het opheffen van de hostie en de kelk). In de volksmond, ook bij de clerus, wordt dit type ‘vioolkist’ genoemd.

Het gekke van mode is dat het modieuze het praktische aspect vaak domineert. Dus, als men in Italië de noordelijke, gotische of de hedendaagse mode volgt, staan de arme geestelijken daar ’s zomers te puffen en te zweten onder lange warme gewaden. En als men in onze gewesten de Italiaans-Romeinse of barokke mode volgt droegen de arme geestelijken (tot ca. 1966) ook hier in het putje van de winter korte gewaden.

Komt daarbij dat na Vaticanum II een ideologisch accent zowel de nuchtere blik op het praktische nut als de stilistisch-esthetische blik doorkruist. Als reactie op het rijke Roomse leven, gesymboliseerd door de rijk geborduurde barokke kazuifels, staan de lange gewaden van het gotisch model symbool voor een modernere Kerkvisie. En dus onder het mom van “geen nieuwe wijn in oude zakken“ (Mt. 9:17) zijn zoveel met geduldige liefde geborduurde barokke kazuifels verdwenen in de kast waar ze door mot of valse plooien vergaan… of versjacherd en verknipt. O tempora, o mores.

Die verdwazing van de binnenkerkelijke ideologische strijd inzake kerkgewaden mocht wel eens doorprikt worden. Zo kwam de idee op of het niet nóg meer zinvol zou zijn om te denken aan twee types kazuifels: een wintermodel en een zomermodel. Het uitgangspunt voor elk liturgisch gewaad blijft: “bekleedt u met de nieuwe mens” (Ef. 4:24). De zorg om dan toch “geen nieuwe wijn in oude zakken“ te gieten, deed de droom ontluiken van een misgewaad in hedendaagse barokstijl.

Aan een Antwerpse designer ‘met naam’ werd gevraagd om een hedendaags kazuifel te ontwerpen. Onze voorkeur ging van meet af aan naar Dries Van Noten in wie we alle vertrouwen hebben dat hij onze stoutste dromen met verve zal weten waar te maken. Een dubbele creatie die net als de schitterende barokke gewaden nog lang mag meegaan in de eeuwige liturgie. Kom kijken en herken je in ‘de nieuwe mens’.

Programma

Doorlopend van 19.00 u. tot 22.00 u.:

  • rondleidingen o.l.v. E.H. Rudi Mannaerts. Geen inschrijving nodig.

Doorlopend van 19.00 u. tot 23.00 u.

  • bezoek aan de kerk
  • gelegenheid tot napraten in de ontmoetingszaal Why Waai.

meer informatie over de Sint-Andrieskerk op deze pagina binnen de TOPA-website

Praktisch

Adres: Waaistraat, A.-2000;      é Sint-Andriesstraat

Trein   → NMBS Antwerpen Centraal + premetro 3, 5, 9, 15 (Linkeroever)
Tram   → De Lijn 3, 5, 9, 15 (premetro Groenplaats),  4 (Sint-Andries), 7 (Oudaan)
Bus 22, 181/182/183/184 (Sint-Andries); 30, 34 (Sint-Jansvliet)
Fietsstation → VELO-Antwerpen Velo 66 Modemuseum – 70 Sint-Andries