Op reis in eigen stad

Een dagje ITALIA in Antwerpen

Sint-Michielskerk

Amerikalei 165
Gewijzigde bezoekuren 2020: juli en augustus, dagelijks 13 – 17 u.

In welke Italiaanse kerk sta ik nu?

Sint-Michielskerk Antwerpen, gevel

Bespaar je de reis naar Venetië en Ravenna, Pisa of Palermo, want eens je het geraas van de Antwerpse Amerikalei achter je laat, waan je je hier in het bekoorlijke Italië. Zeker als je het geluk hebt het stralende zonlicht te zien weerkaatsen op glimmende, witte marmers en schitterende kleurrijke mozaïeken, dan ben je wég (van hier). Want als je hier over de vloer komt, voel je je werkelijk opgaan in de zuiderse sfeer van beroemde Italiaanse kerken. Deze monumentale kerk, door de Antwerpenaren nauwelijks gekend, weet je ongetwijfeld te vervoeren door haar immense schoonheid van evenwichtige proporties, speelse lichtinval en een schitterend, maar ingetogen kleurenpalet. De mozaïeken voeren je terug naar Ravenna en Venetië. Poezelige leeuwtjes naar andere oorden, zoals Pisa.

De 19de-eeuw<se architectuur moet het hebben van neostijlen en zoekt zijn inspiratie vooral bij bestaande gebouwen. Om op het Zuid niet een zoveelste neogotische kerk neer te poten wordt er einde 19de eeuw onder stimulans van de schepen voor financiën en vrijmetselaar Arthur Van den Nest geopteerd voor een kerk in basiliekvorm. Dat behelst een opstand met een middenbeuk die eens zo hoog en zo breed is als de zijbeuken. En daar was er in Antwerpen nog “geen enkel specimen” van. Hiervoor onderneemt architect Frans Van Dijk in 1890 een studiereis door Italië, tot op Sicilië. Tot in Venetië wordt hij vergezeld door pastoor Hendrik Kintsschots. Dit verklaart waarom de Sint-Michielskerk in 1893-‘97 werd opgetrokken in een eclectische mengeling van romaanse stijlen, grotendeels geïnspireerd op Italiaanse kerken die de vroegchristelijke basilicavorm hadden aangehouden.

Basilica San Giorgie Maggiore, Venetië

Meer nog dan Franse (neo)romaanse kerktorens diende de campanile van San Giorgio Maggiore in Venetië ter inspiratie voor de bakstenen klokkentoren. Dat merk je verder aan de bovenste, witstenen geleding van de galmgaten, met op elk van de vier hoeken een beeltenis. Ondanks het verschil in vormgeving hebben beide een bekroning met cirkelvormig grondvlak gemeen.

Sint-Michielskerk, Antwerpen - toren

De voorgevel mag dan al Franse kerken tot voorbeeld hebben gehad, voor het interieur heeft men zich des te meer laten Inspireren door Italiaanse kerken, vooral door de zgn. Normandische (romaanse) stijl van Sicilië. Deze stijl, genoemd naar de veroveraars van Sicilië, wordt gekenmerkt door het samengaan van de vroegchristelijke basiliekvorm met Byzantijns-Italiaanse mozaïekkunst en de combinatie met romaanse architectuuronderdelen en decoratieve elementen. Met zijn vieringtoren en koorruimte, de grote monolietzuilen en het patroon van vlechtbanden op de vloer, is de gelijkenis met de dom van Monreale bij Palermo werkelijk verbluffend, ‘stupefacente’, ‘strabiliante’ (!), zozeer dat zelfs de eigen parochianen hier op het eerste gezicht tussen beide interieurs op foto nauwelijks enig verschil ontwaren. Zelfs enkele ruimtevolumes die afwijken van de basilikale stijl, werden overgenomen: de vierkante vieringtoren en de koortravee.

Duomo Monreale, Palerma
Sint-Michielskerk, Antwerpen

Maar door de soberdere inrichting van het schip – geen wereldberoemde mozaïekwanden – oogt de basilikale ruimte des te meer verbluffend harmonieus, waardoor je je weer in een andere beroemde Italiaanse basiliek waant: de ‘Sant’ Apollinare in Classe’ in Ravenna.

San Apollinare in Classe, Ravenna.

Meer weten? https://www.topa.be/nl/antwerp/kerken-in-antwerpen/sint-michiel/

Kerk is in juli en augustus 2020 dagelijks open van 13u. tot 17u.