Op reis in eigen stad

Een dagje ITALIA in Antwerpen

Sint-Andrieskerk

Waaistraat / Pastoor Visschersplein
of (in de voormiddag) Sint-Andriesstraat 5A

emotioneel carraramarmer en het fantasieschip ‘Amalfi’

Een gezegde dat enkel in de beperkte kring van Vlaamse barokfanaten gekend is, heeft te maken met twee beroemde beelden van de apostelen Petrus en Andreas:

“Staat het mooiste beeld van Sint-Andries in Rome in de Sint-Pieters,
dan staat het mooiste beeld van Sint-Pieter in Antwerpen in de Sint-Andries.”

Sint-Andries in de Sint-Pieter basiliek te Rome
Sint-Petrus in de Sint-Andrieskerk te Antwerpen

Toevallig zijn deze beide apostelen elkaars broer. Veel minder toevallig is het dat de Antwerpse beeldhouwer Artus I Quellinus naar Rome in de leer is gegaan bij de vermaarde ’il Fiammingo’ (de Vlaming) Frans Duquesnoy en eens terug in 1640, zich weet te ontpoppen tot de eerste grootmeester van de barokke beeldhouwkunst in de Nederlanden. De imponerende ‘Sint-Andreas’ van Duquesnoy in de Vaticaanse basiliek (1629–’33), dat de aanwezigheid van een reliek van Andreas moest illustreren, dient vaak als een icoon van de barokke beeldhouwkunst. Het beeld van Sint-Petrus (1658), bedoeld als grafmonument van iemand die ‘Petrus’ gedoopt was, behoort tot de topstukken van de barok in België. Ongewild voel je mee met Petrus, die spijt heeft Jezus te hebben verloochend en daarom wenend het hoofd afwendt.

De reliek van Andreas’ hoofd is niet meer in Rome omdat in een oecumenische geste van toenadering paus Paulus VI ‘het hoofd van Andreas’ aan de Grieks-Orthodoxen heeft teruggegeven; sindsdien rust het opnieuw in Patras. Zintuiglijk als Italianen zijn, hechten ze veel waarde aan zicht- en voelbare herinneringen (‘relieken’) van overledenen en heiligen. Bij gebrek aan iets meer tastbaars was men in 1929 al blij met enkele druppels lichaamsvocht (jawel) uit de lijkkist van Andreas, die vereerd wordt in de Sint-Andreaskathedraal van het Zuid-Italiaanse Amalfi. Ter gelegenheid van het vierhonderdjarig bestaan van de Sint-Andriesparochie werd er toen een zilveren reliekschrijn in de vorm van schip voor gesmeed en aan de voorsteven de naam ‘Amalfi’ draagt. Volgens kenners gaat het niet om een historisch scheepsmodel, maar – los van de miniweergave van de kerktoren op de plecht – enkel om een fantasieschip. Ook deze (derderangs)reliek van de patroonheilige Andreas is hier niet meer want … opgedroogd.