Op reis in eigen stad

Een dagje ITALIA in Antwerpen

Sint-Nicolaasplaats

Lange Nieuwstraat 3-5

Veel van de rijke interieurdecoratie is verdwenen in de rampzalige brand van 1718.

Het stemmige plaatsje met gotische kapel is vernoemd naar de patroonheilige van de winkeliers of ‘meerseniers’. Die hadden hier hun ‘godshuis’ of sociaal wooncentrum, bestemd voor de oude, mindervalide en zieke collega’s. Vanuit de Zuid-Italiaanse havenstad Bari, waar zijn lichaam rust, geraakte de devotie voor de heilige Nicolaas verspreid over Noord-Europa. Zijn populariteit dankt hij allereerst aan de bescherming die zeehandelaars van hem verwachtten. Zo werd hij in vele havensteden zoals Parijs, Antwerpen en Amsterdam de patroonheilige van de schippers en hun ‘schipperskapel’. In Antwerpen stond deze in de Schipperskapelstraat en die ligt in – wat had u gedacht – het Schipperskwartier. Bij uitbreiding mocht hij ook waken over het heil van alle handelaars.

Door zich in te zetten voor de bruidsschat van arme meisjes en hen zo uit de prostitutie te houden, groeide Nicolaas van Myra (in het huidige Turkije; geboren rond 270) uit tot de grote kindervriend. De legende die dit met een veel wonderlijker spektakelgehalte moet illustreren, wil dat de heilige bisschop drie knapen redde uit een pekelton van een hebzuchtige slager. Op dit razend populaire verhaal alludeert dan ook het barokke beeld van een zegenende bisschop Nicolaas (1707).

Maar de Nederlandstalige kinderliedjes hebben het steevast over Spanje als woonplaats van de ‘goedheiligman’.
“Zie ginds komt de stoomboot
uit Spanje weer aan
Hij brengt ons Sint Nicolaas
ik zie hem al staan.
Hoe …”

Dit berust op een verwarring want Bari hoorde tot het Koninkrijk van de Beide Siciliën (lees: Zuid-Italië en Sicilië) dat lange tijd onder Spaans bestuur leefde; vandaar de foute insinuaties in onze kinderliedjes. In Spanje waar de Sint dus nooit geweest is, kent men hem trouwens ook niet als kindervriend; maar net zo min in Italië. Het is vooral in de Nederlanden dat hij de gevierde heilige van 6 december is.