Op reis in eigen stad

Een dagje RUSLAND in Antwerpen

Sint-Carolus Borromeuskerk
de jezuïetenkerk van weleer

Hendrik Conscienceplein

Eigenlijk is dit het jezuïetenplein. De jezuïeten hadden hier hun voornaamste residentie. Begin 17de eeuw laten ze hier hun super barokkerk bouwen. Het embleem van de orde prijkt dan ook vol zelfbewustzijn geheel centraal op de voorgevel.

Bij zijn bezoek aan Antwerpen in 1717 heeft Peter de Grote de meest bezienswaardige aller Antwerpse kerken van toen met een bezoek vereerd. Hij is een van de laatste prominenten die de befaamde kerk met niet minder dan 39 plafondschilderijen van Rubens heeft bewonderd, want nog net vóór de fatale brand van 1718. Toen is de luister van deze ‘marmeren tempel’ grotendeels in de vlammen opgegaan.

De geleerde jezuïeten beschikten hier over een gigantische bibliotheek en daar wilde tsaar Peter de Grote ook een kijkje komen nemen.

Een bijzondere en grote groep landverhuizers waren de Joden. Van de passagiers die voor 1914 met de Red Star Line de oceaan overstaken was 40 % joods. Voor Joden uit Centraal- en Oost-Europa was Antwerpen een populaire emigratiehaven. Ze trokken weg uit Oostenrijk-Hongarije, Litouwen, Wit-Rusland, Oekraïne, Bessarabië en Polen, weg van de armoede en de discriminatie, het antisemitisme en de pogroms.

De meesten kwamen naar Antwerpen met de trein via Duitsland, enkelen met de boot. Het aantal Joden dat naar Antwerpen afreisde steeg van 1.200 rond 1880 tot ongeveer 20.000 net voor de Eerste Wereldoorlog. Eenmaal in Antwerpen aangekomen, werden de migranten bijgestaan door joodse hulporganisaties, zoals Ezra.

Embleem van de -jezuïeten aan de gevel van hun kerk in Antwerpen

Hoe kan het dat er nu nog altijd jezuïeten zijn, alhoewel de orde werd opgeheven in 1773? Dit hebben we o.a. te danken aan de Russische tsarina Catharina de Grote. Als Russin is deze tsarina haast als vanzelfsprekend Orthodox christen en dus niet gebonden aan de paus. Zij weigerde dan ook de pauselijke beslissing uit te voeren en zo bleven de jezuïeten in Rusland voortbestaan.

Toen in 1814 paus Pius VII de beslissing van zijn voorganger ongedaan maakte, waren er toch nog altijd een 500-tal (ex-)jezuïeten, en kon de orde heropleven, met dank dus aan de Russische tsarina!